Toxicology

Nephrotoxicity

TRNefrotoksisite
Also known as:Renal toxicity · Drug-induced kidney injury

Drug- or chemical-induced damage to kidney structure or function, presenting as acute kidney injury, tubular dysfunction, electrolyte disturbances or progressive chronic kidney disease.

In depth

The kidney is vulnerable because it receives about 20–25% of cardiac output, concentrates solutes in tubular fluid and actively takes up drugs into proximal tubular cells. Mechanisms include altered glomerular hemodynamics (NSAIDs, ACE inhibitors, calcineurin inhibitors), direct tubular toxicity (aminoglycosides, amphotericin B, cisplatin, tenofovir disoproxil), acute interstitial nephritis (beta-lactams, proton pump inhibitors), crystal nephropathy (aciclovir, methotrexate) and rhabdomyolysis.

Risk rises with pre-existing chronic kidney disease, older age, volume depletion, diabetes, heart failure and concomitant nephrotoxins. Serum creatinine rises late, so urine output, urinalysis, electrolytes and drug levels (aminoglycosides, vancomycin) are monitored; acute kidney injury (AKI) is staged by KDIGO criteria.

Clinical pearl

Beware the “triple whammy”: adding an NSAID to an ACE inhibitor or ARB plus a diuretic markedly increases AKI risk, especially in older or dehydrated patients.

Example drugs

Gentamicin Vancomycin Amphotericin B Cisplatin Ibuprofen aciclovir
TRIn Turkish

Nefrotoksisite

İlaçların ya da kimyasal maddelerin böbrek yapısında veya işlevinde oluşturduğu hasardır; akut böbrek hasarı, tübüler işlev bozukluğu, elektrolit bozuklukları ya da ilerleyici kronik böbrek hastalığı şeklinde ortaya çıkar.

Böbrek; kalp debisinin yaklaşık %20–25’ini alması, tübül sıvısındaki maddeleri yoğunlaştırması ve ilaçları proksimal tübül hücrelerine aktif olarak alması nedeniyle hasara açıktır. Mekanizmalar arasında glomerüler hemodinaminin değişmesi (NSAİİ’ler, ACE inhibitörleri, kalsinörin inhibitörleri), doğrudan tübüler toksisite (aminoglikozitler, amfoterisin B, sisplatin, tenofovir dizoproksil), akut interstisyel nefrit (beta-laktamlar, proton pompası inhibitörleri), kristal nefropatisi (asiklovir, metotreksat) ve rabdomiyoliz yer alır.

Önceden var olan kronik böbrek hastalığı, ileri yaş, hipovolemi, diyabet, kalp yetersizliği ve nefrotoksik ilaçların birlikte kullanımı riski artırır. Serum kreatinini geç yükseldiğinden idrar çıkışı, idrar tahlili, elektrolitler ve ilaç düzeyleri (aminoglikozitler, vankomisin) izlenir; akut böbrek hasarı (ABH) KDIGO ölçütlerine göre evrelendirilir.

“Üçlü darbe”ye (triple whammy) dikkat edilmelidir: ACE inhibitörü ya da ARB ile birlikte diüretik kullanan hastaya NSAİİ eklenmesi, özellikle yaşlı veya dehidrate hastalarda ABH riskini belirgin biçimde artırır.

Diğer adları:Böbrek toksisitesi · İlaca bağlı böbrek hasarı
Updated 24.09.2026 1 views Educational reference — verify against current sources before clinical use.

Read next

Renal Dose AdjustmentBöbrek Fonksiyonuna Göre Doz Ayarlaması

The modification of the dose or dosing interval of a drug that is cleared, or has active or toxic metabolites cleared, by the kidneys, to prevent accumulation and toxicity in renal impairment.

 Creatinine ClearanceKreatinin Klirensi

The volume of plasma cleared of creatinine per unit time, used as a clinical index of glomerular filtration rate and as the basis of most renal dosing recommendations.

 Estimated Glomerular Filtration RateTahmini Glomerüler Filtrasyon Hızı

An estimate of glomerular filtration rate calculated from serum creatinine and/or cystatin C together with age and sex, conventionally expressed per 1.73 m² of body surface area.

 Therapeutic Drug MonitoringTerapötik İlaç İzlemi

The measurement of drug concentrations in blood at defined times, interpreted in the clinical context, to individualise dosing so as to maximise efficacy and minimise toxicity.

 Drug–Drug Interactionİlaç–İlaç Etkileşimi

A change in the magnitude or duration of a drug's effect, or in its concentrations, caused by the concurrent or prior administration of another drug.

 Renal ClearanceRenal Klirens

The component of total clearance attributable to the kidneys: the volume of plasma cleared of drug by urinary excretion per unit time.